Kesten Ćurčina u Pančevu-Priroda Zvaničana prezentacija grada Pančeva

Kesten Ćurčina u Pančevu

ZAŠTIĆENO PRIRODNO DOBRO - SPOMENIK PRIRODE
''KESTEN ĆURČINA U PANČEVU''

Kesten Ćurčina u Pančevu Spomenik prirode se nalazi u severoistočnoj Srbiji, na obodu Panonske nizije, na samom jugu Vojvodine, na ušću reke Tamiš u Dunav, u industrijskom centru Južno-Banatskog regiona-Pančeva. Nalazi se u centru Pančeva, u ulici Petra Drapšina br. 8, u dvorištu porodične kuće Ćurčina.
Položaj Spomenika prirode određen je centralnim geografskim koordinatama po Gaus-Krigeru: h - 49 69 475 i y - 74 71 975, a nalazi se na nadmorskoj visini od 78 m. Spomenik prirode zaštićen je Odlukom o zaštiti spomenika prirode ''Kesten Ćurčina u Pančevu'' (''Sl. list opštine Pančevo'' br. 2/07 i ''Sl. list grada Pančeva'' br. 13/09)

Vrsta: Spomenik prirode – botanički / Zakon o zaštiti životne sredine (''Sl. glasnik Republike Srbije'' br. 36/09).
Kategorija: treća kategorija-značajno prirodno dobro / Pravilnik o kategorizaciji zaštićenih prirodnih dobara (''Sl. glasnik Republike Srbije'' br. 30/92).
Kategorija prirodnog dobra prema klasifikaciji svetske unije za zaštitu prirode, prema "Okviru za klasifikaciju kopnenih i morskih područja" IUCN 1990. godina kategorija prirodnog dobra je: IUCN Category III (Natural Monument / Natural Landmark) – Spomenik prirode.

Granica i površina prirodnog dobra
Pod Spomenikom prirode ''Kesten Ćurčina u Pančevu'' podrazumeva se stablo divljeg kestena i pripadajući prostor, čija je granica određena horizontalnom projekcijom krošnje stabla, prečnika 16,50 m. Zaštićena površina iznosi 2,14 ari, obuhvata katastarsku parcelu br. 4146 i deo susedne katastarske parcele br. 4145/1, koja je deo zaštićene okoline Spomenika kulture.
Prirodno dobro se nalazi na katastarskoj parceli br. 4146 koja je u državnoj svojini – vlasništvo Republike Srbije, čiji su korisnici Ćurčin Nikola i Vladan. Deo zaštićene površine pripada i k.p. br. 4145/1, javnoj zelenoj površini – parku, čiji je korisnik Hemij. industr. pred. u izgradnji Pančevo.

Opis zaštićenog prirodnog dobra
''Kesten Ćurčina u Pančevu'' pored velike starosti (zasađen je pre skoro vek ipo) ima posebnu estetsku vrednost svojim dekorativnim svojstvima, što daje posebnu lepotu okolnom prostoru i poseduje izuzetne dimenzije. Ovo značajno prirodno dobro pored biološke vrednosti karakteriše i kulturno-istorijska vrednost. Nalazi se pored Spomenika kulture (porodična kuća Ćurčina), na okućnici, nekadašnjeg pančevačkog književnika Milana Ćurčina, sina, uglednog trgovca Vase Ćurčina. Stablo ima i ambijentalno-kulturološki značaj kao sastavni deo zaštićene okoline Spomenika kulture, koji pripada zaštićenoj celini Trga Slobode – Staro gradsko jezgro Pančeva.
Stablo kestena je staro (po predanju) oko 140 godina. Poseduje sledeće dendometrijske vrednosti:
- visina stabla                                      21,50 m
- prečnik krošnje                                 16,50 m
- visina debla do prve žive grane       3,70 m
- obim debla na 1,30 m                       2,85 m
- prečnik debla na 1,30 m                   0,91 m

Aesculus hippocastanum L. – Divlji kesten je reliktna vrsta stare tercijerne flore. Endemit je južnog dela balkanskog poluostrva (Bugarska, Makedonija, Grčka). Pre ledenog doba bilo ga je i u srednjoj Evropi, a nakon toga se zadržao na Balkanskom poluostrvu, na bregovima Tesalija i Epira, ispod jelovog regiona sa Abies cephalonica.
Divlji kesten je listopadno drvo koje dostiže visinu do 30 m, sa prsnim prečnikom do 1 m i starosti od oko 200 godina. Poseduje široku, razgranatu jajasto – okruglu, gusto lisnatu krošnju. Kora je tamnosmeđa, dugo glatka, a kasnije nepravilno ispucala, brazdasta, tamno ili sivosmeđa, i ljušti se u tankim ljuspama plute. Korenov sistem je površinski, jako razvijen. U mladosti se formira glavni koren, a kasnije se obrazuju brojni bočni korenovi. List je prstasto deljen sa obično sedam listića na zajedničkoj dršci. Listići su pri vrhu zašiljeni, a pri osnovi klinasti, sedeći, dugi 8-20 cm i široki 4-10 cm. Srednji listić je najveći, a donja dva su najmanja. Pupoljci su pokriveni velikim, širokim, ušiljenim smolastolepljivim ljuspama, crvenosmeđe boje. Bočni pupoljci su mnogo manji od vršnog (2,5 cm), naspramno postavljeni i zašiljeni.
Fizičku zrelost postiže sa 10 do 15, a onda svake godine cveta , dosta dugo, odmah posle listanja, u maju. Cvetanje je obilatno sa uspravnim, piramidalnim cvastima. Oprašivanje se vrši insektima. Plod je mesnata čaura koja je sastavljena iz tri karpele, pokrivena bodljama – mekim izraštajima (ježast) i nakon sazrevanja puca na tri dela. Čaura sadrži 1-3 semena koja su spljoštena usled međusobnog pritiska. Seme je kožasto, kestenjaste boje sa velikom belom pegom. Slično je semenu pitomog kestena (samo je malo zašiljenije) i sazreva u septembru – oktobru. Neprijatnog je ukusa, vrlo gorko pa se ne može koristiti u ljudskoj ishrani, ali ga rado jede visoka divljač-jeleni. Kesten se razmnožava semenom. Seme posejano u jesen klija u proleće, a posejano u proleće klija za 3-4 nedelje. Odlikuje ga brzi rast.
Po našim šumama se divlji kesten retko sreće kao gajena vrsta. Može se gajiti u toplijim staništima bukovih šuma. Divlji kesten zbog izvanrednih dekorativnih osobina, često se sadi kao najomiljenija vrsta parkova i drvoreda. Vrsta je velike estetske vrednosti, koju odlikuje izrazit habitus, interesantan oblik lista i veoma lep cvet, a naročito jesenja boja lišća, koja daje poseban pečat koloritu parka ili drvoreda. U vezi sa njegovom upotrebom razlikujemo nekoliko varijeteta i to var. pendula Puv.– sa visećim ganama, var. pyramidalis Jaeg. – sa piramidalnim habitusom, var. laciniata Jack. – sa duboko usečenim listovima, var. luteo-variegeata West – lišće sa žutim pegama, var. albi variegata West. – lišće sa belim pegama i drugi.
Divlji kesten je toploljubiva vrsta, ali dobro podnosi i hladnoću, sušu, kao i zasenu. Spada u cenjene medonosne vrste po svom upečatljivom cvetu i obilnom cvetanju. Stanište mu je pretežno duboko i humusno zemljište, u klisurama i dolinama reka.

Suštinska svojstva dobra
Prirodno dobro je svrstano u navedenu kategoriju jer poseduje sledeće osobine:
- ''Kesten Ćurčina u Pančevu'' je reprezentativan primerak svoje vrste, impozantnih dimenzija i dobrog zdravstvenog stanja.
- Pored velike starosti jedinstvenim ga čini očuvanost i odlična vitalnost.
- Kesten ima i ambijetalno-kulturološku vrednost jer je u okviru zaštićene okoline Spomenika kulture koji je sastavni deo zaštićene celine Trga Slobode.
- Pejzažna vrednost prirodnog dobra se ogleda u atraktivnom izgledu koji daje poseban pečat kulturnom dobru.
- Kesten, reliktna vrsta i endemit južnog dela balkanskog poluostrva značajan je u očuvanju biodiverziteta.

Ugroženost zaštićenog prirodnog dobra
Spomenik prirode je dostigao starost od oko 140 godina, što predstavlja dokaz veoma dobre sposobnosti prilagođavanja svim promenama sredine pod antropogenim uticajem, kao i brižnog čuvanja. Stablo je dobrog zdravstvenog stanja, a dalja briga o njemu će mu omogućiti što duži životni vek.
''Kesten Ćurčina u Pančevu'' je očuvan, pravilnog habitusa sa krošnjom prepunom zelene mase. Na listu, kao i na deblu stabla nisu primećene nikakve promene. Ne uočavaju se fitopatološke niti entomološke promene, kao ni promene mehaničke prirode. U neposrednom okruženju nema evidentiranih aktivnosti koje bi ugrozile ovo prirodno dobro. S obzirom na dosadašnje dobro stanje, stari kesten će još dugo odolevati zubu vremena.

Režim zaštite
Spomeniku prirode određen je režim zaštite trećeg stepena. Ovim režimom zaštite se utvrđuje selektivno i ograničeno korišćenje prirodnih bogatstava i kontrolisane intervencije i aktivnosti u prostoru, ukoliko su usklađene sa funkcijama zaštićenog prirodnog dobra ili su vezane za nasleđene tradicionalne oblike obavljanja privrednih delatnosti i stanovanja, uključujući i turističku izgradnju.

Upravljač prirodnog dobra
Staraoc nad Spomenikom prirode ''Kesten Ćurčina u Pančevu'' je JKP ''Zelenilo'' Pančevo.