Ivanovačka ada-Priroda Zvaničana prezentacija grada Pančeva

Ivanovačka ada

ZAŠTIĆENO PRIRODNO DOBRO –
SPOMENIK PRIRODE
''IVANOVAČKA ADA''

Zaštićeno prirodno dobro "Ivanovačka ada" sa svojim šumskim zajednicama predstavlja mali ostatak nekadašnjih plavnih šuma, visokih estetskih i ekoloških vrednosti, koje su u prošlosti dominirale dunavskim adama.
Prisustvo vrsta zaštićenih kao prirodne retkosti, čije stanište predstavljaju prirodne poplavne šume, doprinosi ukupnoj vrednosti i značaju prirodnog dobra. Spomenik prirode ''Ivanovačka ada'' je stavljen pod zaštitu Odlukom o zaštiti spomenika prirode ''Ivanovačka ada'' (''Sl. list grada Pančeva'' br. 22/09).
Vrsta: Spomenik prirode – botanički / Zakon o zaštiti životne sredine (''Sl. glasnik Republike Srbije'' br. 36/09).
Kategorija: treća kategorija-značajno prirodno dobro / Pravilnik o kategorizaciji zaštićenih prirodnih dobara (''Sl. glasnik Republike Srbije'' br. 30/92).
Kategorija prirodnog dobra prema klasifikaciji svetske unije za zaštitu prirode, prema "Okviru za klasifikaciju kopnenih i morskih područja" IUCN 1990. godina kategorija prirodnog dobra je: IUCN Category III (Natural Monument / Natural Landmark) – Prirodni spomenik .
Prirodno dobro se nalazi na severu Srbije, u južnom delu Vojvodine, na prostoru Grada Pančevo, na rečnoj adi pod nazivom ''Ivanova ada'', u blizini naselja Ivanovo. Sastoji se od dve manje celine koje su fizički spojene, šumskih odseka 46 d i 46 e, u okviru gazdinske jedinice ''Donje Podunavlje''.
Geografski položaj SP ''Ivanovačka ada'' određen je centralnom geografskom koordinatom: 44 43' 45" N severne geografske širine i 20 41' 34" E istočne geografske dužine po Griniču, odnosno 4953.886 - 7475.675 po Gaus – Kriger-ovim kilometarskim koordinatama.

Površina i granice prirodnog dobra
Površina prirodnog dobra iznosi ukupno 6,07 ha i sastoji se iz dve prostorne celine, odnosno gore navedenih šumskih odseka 46 d i 46 e. Na zaštićenom prirodnom dobru uspostavlja se režim zaštite II stepena i zaštitna zona.
Granice prirodnog dobra poklapaju se sa granicama šumskih odseka 46 d i 46 e, utvrđenih uređajnom inventurom za potrebe izrade Posebne šumske osnove za gazdovanje šumama za GJ ''Donje Podunavlje'' (POGŠ ''Donje Podunavlje'', 2006). Prema katastarskim podacima zaštićeno područje nalazi se u državnoj svojini. Korisnik prostora, odnosno šuma je JP ''Vojvodinašume'' Petrovaradin, ŠG ''Banat'' Pančevo.

OPIS ZAŠTIĆENOG PRIRODNOG DOBRA
1. Geomorfologija
Oblici fluvijalnog reljefa aluvijalne ravni Dunava (inundaciona ravan, rečna terasa, rečno ostrvo), formirani su dejstvom Dunava. Aluvijalne ravni predstavljaju najniže delove vojvođanske ravnice.
Ivanova ada se nalazi u plavnom području Dunava, jugozapadno od nasipa, na ravnom terenu. Pripada Pančevačko - kovinskom inundacionom terenu aluvijalne ravni Dunava. Ovo područje predstavlja dugi i uzani pojas širine od 2 do 7 km čija visina kod Pančeva iznosi 72 m, a kod Kovina 68 m (Bugarski i sar., 1996).
Dominantnu morfološku ulogu u oblikovanju reljefa na prostoru Ivanove ade imao je fluvijalni proces praćen zabarivanjem. Od oblika fluvio-barskog reljefa na širem području prisutne su bare i močvare. Činjenica da Ivanova ada danas više ne predstavlja pravo ostrvo u geografskom smislu, objašnjava se taloženjem fluvijalnog nanosa na uzvodnom delu rukavca koji je odvajao adu od kopna. Taloženje čestica nanosa je posledica gubitka energije vodenog toka, koje se, prema oblicima fluvijalnog reljefa, javlja sa banatske strane Dunava. Smanjenje brzine rečnog toka je posledica izgradnje regulacione vodograđevine koja usmerava maticu Dunava u pravcu juga, sprečavajući prodor vode u rukavac.

2. Flora
Terenskim istraživanjem flore prirodnog dobra (šumski odseci 46 d i 46 e) zabeleženo je 56 taksonomskih jedinica u rangu vrste i podvrste (52 vrste i 4 podvrste) u okviru jednog razdela (Magnoliophyta), dve klase, 11 podklasa, 25 redova, 30 familija i 46 rodova. U odnosu na broj vrsta najzastupljenije su familije Compositae (8) i Salicaceae (5), odnosno rodovi Populus (3) i Salix, Vitis, Fraxinus sa po 2 predstavnika. Zabeležen je i 1 takson na nivou forme.
Klasifikacija flornih elemenata je data prema Gajiću (Gajić, M. 1980). Analizom je obuhvaćeno 55 taksona u rangu vrste i podvrste. Izdvojeno je 12 flornih elemenata. Najzastupljeniji su srednjeevropski i subsrednjeevropski (25, 49%), adventivni (23, 53%) i evroazijski i subevroazijski (19, 60%).
Utvrđeno je prisustvo jednog subendemičnog taksona: žutenjica (Rorippa sylvestris (L.) Besser 1822 subsp. kerneri (Menyh.) Soó in Soó & Jávorka 1951), panonski subendem, naseljava vlažna gazišta i pašnjake, rubove poljskih puteva, delimično zaslanjena staništa, niske obale.
Zabeležen je jedan tercijarni reliktni takson: divlja vinova loza (Vitis vinifera L. subsp. sylvestris (C. C. Gmelin) Hegi 1925) koja u flori Vojvodine postaje sve ređa, budući da je sa njenih tipičnih staništa (rubovi poplavnih šuma), potiskuje invazivna severnoamerička loza Vitis longii W. Prince 1830.
Nacionalno i međunarodno značajne biljne vrste:
a) Vrste navedene u „Preliminarnoj Crvenoj listi flore Srbije i Crne Gore sa statusima ugroženosti prema kriterijumima IUCN-a iz 2001. godine“ (Stevanović, V., 2002): žunjarica (Erysimum cheiranthoides L. 1753) označena kao ranjiva (VU-NT (DD))
b) Vrste zaštićene „Uredbom o stavljanju pod kontrolu korišćenja i prometa divlje flore i faune“ („Službeni glasnik RS 31/05, ispravka 38/08): jednosemeni beli glog (Crataegus monogyna Jacq. 1775), krušina (Frangula alnus L. 1753) i dobričica (Glechoma hederacea L. 1753).

3. Stanje i struktura šumskih sastojina
Odsek 46 d
Prema podacima iz opisa sastojine, prikupljenih 2006. godine, u odseku 46 d najzastupljenija vrsta prema broju stabala iznad 5 cm prsnog prečnika (D1,3) je vez (Ulmus laevis Pallas 1784) sa 158 stabala po hektaru, što predstavlja 55,8% ukupnog broja stabala. Drugi po brojnosti je pensilvanski jasen (Fraxinus pennsylvanica Marshall 1785) sa 50 stabala po hektaru (17,7%), dok su preostale autohtone vrste znatno manje zastupljene. Idikativna je dominacija pretežno tanjih stabala ove vrste, kao ''naslednika'' prostora starih stabala autohtonih vrsta. Srednji sastojinski prečnik crne topole (Populus nigra L. 1753) od 78 cm i odsustvo stabala ove vrste tanjih od 50 cm, ukazuje na nemogućnost spontane obnove vrste. Slično je stanje i sa belom vrbom (Salix alba L. 1753). Dominacija veza (Ulmus laevis Pallas 1784) po broju stabala u svim debljinskim stepenima ukazuje na to da jedino ova vrsta, u dosadašnjim stanišnim i sastojinskim prilikama, uspeva da izdrži pritisak i konkurenciju invazivnih vrsta i patogena.

Odsek 46 e
Najzastupljenija vrsta prema broju stabala je pensilvanski jasen (Fraxinus pennsylvanica Marshall 1785) sa 103 stabala po hektaru, što predstavlja 50,7% ukupnog broja stabala. Vrsta je najzastupljenija u obodnom delu sastojine, gde je povećan stepen osvetljenosti uslovljen procesom obnove u susednim sastojinama, favorizovao njeno razmnožavanje. Druga po brojnosti je bela topola (Populus alba L. 1753) sa 57 stabala po hektaru, što predstavlja 28,8% ukupnog broja stabala. Učešće lužnjaka (Quercus robur L. 1753) i poljskog jasena (Fraxinus angustifolia Vahl 1804 subsp. oxycarpa (Bieb. ex Willd.) Franco & Rocha Afonso 1971), iako u vidu pojedinačnih stabala, potvrđuje vrednost ovog dela prirodnog dobra, kao odmaklu fazu u razvoju šumske zajednice. Podjednaka zastupljenost veza i pensilvanskog jasena konstatovana je samo u najtanjem debljinskom stepenu, dok je u većim debljinskim stepenima dominantna drugo pomenuta vrsta.

Značaj prirodnog dobra
Prirodno dobro ''Ivanovačka ada'' ima ekološki značaj u funkciji očuvanja vlažnih staništa karakterističnih za rečne ade, na kojima žive mnoge biljne i životinjske vrste prilagođene specifičnim stanišnim uslovima. Funkcionalnost i biološka raznovrsnost šumskih ekosistema plavnih područja, kao i ekološkog koridora reke Dunav, čvrsto je povezana sa očuvanjem preostalih fragmenata prirodne šumske vegetacije inundacione ravni Dunava.

Suštinska svojstva dobra
Prirodno dobro je svrstano u navedenu kategoriju jer poseduje sledeće osobine:
1. Autentičnost i autohtonost
Flora i fauna prirodnog dobra ukazuju na veliki značaj za očuvanje biodiverziteta područja. Visok stepen izvornosti pre svega ogleda se u karakterističnom skupu vrsta, kao i determinisanim endemičnim i reliktnim vrstama flore.
Pored vegetacijskih vrednosti, prirodno dobro predstavlja i stanište životinjskih vrsta zaštićenih kao prirodne retkosti, prvenstveno orla belorepana (Haliaeetus albicilla), čije se aktivno gnezdo nalazi u granicama prirodnog dobra.
2. Reprezentativnost
Struktura i sastav šumske vegetacije karakteristični su za prirodne šume, završne članove sukcesivnog vegetacijskog niza plavnih autohtonih šuma vrba i topola. Činjenica da se i pored postojeće fragmetisanosti površina ovakvih šuma i dalje smanjuje, doprinosi značaju očuvanja ovog prirodnog dobra.
3. Pejzažne vrednosti
Preostali fragmenti prirodne šumske vegetacije inundacione ravni Dunava, na staništima karakterističnog fluvijalnog reljefa, svojim prisustvom razbijaju monotonu sliku antropogeno izmenjenog predela. Očuvanje ovih prirodnih spomenika omogućuje ''pogled u prošlost'', u prirodne ritske šume Podunavlja, koje se u kompleksu sadašnjih ekoloških uslova više ne mogu spontano vratiti.

Ugroženost zaštićenog prirodnog dobra
Na osnovu valorizacije prirodnih vrednosti područja utvrđeni su glavni ugrožavajući faktori. Različite grupe živih organizama koje žive na prostoru prirodnog dobra poseduju različitu mogućnost tolerancije prema negativnim uticajima sredine. Promena ekoloških uslova usled delovanja različitih faktora ugrožavanja svojevrsno se odražava na opstanak i očuvanje autohtonosti biljnog i životinjskog sveta.
Zajedničkim sadejstvom invazivnih biljnih vrsta, patogena i klimatskih i hidroloških ekstrema, mnoga staništa ekološki i ekonomski najznačajnijih autohonih vrsta drveća plavnih područja, okupirana su alohtonim i invazivnim vrstama. Biološka raznovrsnost ovih šuma time je značajno smanjena. Na žalost, područje prirodnog dobra nije izuzeto iz ovih procesa. Usled toga je spontano obnavljanje hrasta lužnjaka i poljskog jasena kao članova opisanih fitocenoza na zaštićenom području, moguće samo kao slučajna i pojedinačna pojava. Disturbacija staništa gajenjem zasada klonskih topola, na mestu nekadašnjih autohtonih šuma u okolnim sastojinama, pogoduje širenju invazinih vrsta i time se negativno odražava na florističke vrednosti prirodnog dobra.
Uznemiravanje ornitofaune od strane lovaca i izletnika, kao i sprovođenjem mera nege i obnove intenzivnih zasada mekih lišćara u neposrednoj okolini zaštićenog područja, naročito je štetno za ptice u vreme gnežđenja.
Izneti negativni uticaji dobijaju na značaju kada se uzme u obzir prisustvo vrsta biljnog i životinjskog sveta od nacionalnog i međunarodnog značaja, čija su staništa evidentirana na zaštićenom području.

Režim zaštite
Na celokupnoj površini zaštićenog prirodnog dobra uspostavlja se režim zaštite II stepena, sa ograničenim i strogo kontrolisanim korišćenjem prirodnih vrednosti – resursa, a aktivnosti u prostoru mogu se vršiti u meri koja omogućava unapređivanje stanja i prezentaciju prirodnog dobra bez posledica po njegovu prirodnu vrednost.

Upravljač prirodnog dobra
Staraoc nad Spomenikom prirode ''Ivanovačka ada'' je DVD ''Tamiš-Dunav'' Pančevo.