Dolovo

Kao srpsko naselje Dolovo se prvi put pominje u Pećkom Katastigu ( spisak , popis , rukopisna knjiga kaludjera Pećke patrijaršije ) 1660. godine pod nazivom Dolovi , sto je verovatno vezano za izgled predela na kome je naselje lezalo. Srpski živalj koji se tu naselio je sa juga pod pritiskom turaka u XVII veku migrirao u Panonsku niziju.
Najmasovnija seoba je bila 1690. godine pod patrijarhom Arsenijem Čarnojevicem , mada je takvih pomeranja bilo i ranije.

U to vreme banatsko stanovništvo se bavilo zemljoradnjom samo koliko je bilo potrebno za ishranu , a pretežno je bilo razvijenije stočarstvo. Sto se organizacije vlasti u selu tiče u to vreme , podaci su oskudni , ali se zna da je na čelu bio knez , u većim selima ih je bilo dvojica. U selu se susreću i kmetovi , ugledni i imućni seljaci u širem smislu.
 

Sledeći put se Dolovo pominje posle 1725. godine , odnosno posle oslobodjenja Banata od Turaka pod komandom princa Eugena Savojskog. U tim pohodima su većina sela u Banatu  bila opljačkana i opustošena. Ta sudbina nije zaobišla ni ovo naselje. Granica koja se prostirala južno od Morisa i istočno od Tise sada je pomerena na jug , bliže Dunavu , za vrema vladavine Marije Terezije. Tada Dolovo počinje ponovo da se naseljava i formira , ali ne na starom mestu vec pomereno na granici atara Banatskog Novog Sela , gde se i danas nalazi. Razlozi se mogu samo pretpostavljati , a jedna od mogućnosti je i ta da su stari Dolovci poučeni primerima rata i haranja svoje naselje sagradili po strani od glavnih saobraćajnica i vaznih strateških pravaca kako bi izbegli najezde osvajača u slučaju ratova koji su tada bili česti. Tako je napušteno Veliko selište a novo podignuto dovoljno udaljeno od puta koji od Pančeva vodi ka Temišvaru. Dolovo je masovno naseljeno tek u periodu 1745-1750. godine i to delimično sa severa Banata , zatim sa juga migracijom Srba pod Arsenijem Jovanovicem i Rumunije iz Provincijale ( polovinom XVII veka ) .
 

1764. godine ustanovljena je Banatska vojnička granica u čijem sastavu je Dolovo od njenog nastanka do ukidanja. Stanovnici srpskog i rumunskog porekla sposobni za vršenje vojne službe postali su graničari. Za tu svoju dužnost novčanih primanja nisu imali , ali im je bila garantovana sloboda , smanjene dažbine , a dobijali su i zemljišne posede u zavisnosti  da li su bili konjanici ( husari ) , pešaci ( hajduci ) ili oficiri. Banatska vojnička granica je imala tipicno vojnicko uredjenje koje počiva na čvrstoj vojničkoj organizaciji , sa pravima , propisima i duznostima svih pojedinaca. Graničari su svoju dobijenu zemlju uživali doživotno i ostavljali je u nasledje. U to vreme su ponikle i važne kulturne i humanitarne institucije , posebno škole koje su bile : niže , srednje i specijalne. Ugarske vlasti su jedno vreme promenile naziv naselju ( Kiraljtava ) , ali to je izazvalo ogorčenje i nezadovoljstvo seljana tako da je  vraćeno staro ime , a time sačuvan identitet i slobodni duh Dolovaca. Revolucija 1848. godine na Majskoj skupštini u Sremskim Karlovcima doneta je odluka o proglašenju autonomne Srpske Vojvodine sa vojvodom Šupljikcem na čelu. Carskim manifestom 1872. godine definitivno je ukinuta Banatska vojnička granica i na snagu stupaju Ugarske vlasti i civilni zakoni. Za vreme I svetskog rata ( 1914-1918. ) Dolovo je , iako je bilo i pod Ugarskom , dalo veliki broj ratnika dobrovoljaca koji su sa srpskom vojskom osetili sve golgote i stradanja , ali i ukus pobede i slave.
 

Po oslobadjanju i utemeljenju Kraljevine SHS za Dolovce je počela nova era . Sada su dobili svoju otadžbinu i obradjivali svoju zemlju. U to vreme i ranije u selu je delovala Socijaldemokratska stranka , a 1919. osnovana je Socijalistička Radnička partija Jugoslavije ( komunista ) , koja je i u Dolovu imala svoje pristalice. Oni su uz Radikale i Demokrate izmedju dva rata predstavljali osnovne političke snage u selu. U II svetskom ratu Dolovo je delilo sudbinu porobljene otadžbine. Nemci su brutalno uzvraćali svakom rodoljubivom i slobodarskom potezu dolovačke omladine , ali radnički pokret je jačao da bi partizanske jedinice uz pomoć Crvene armije 4.10.1944. konačno oslobodile selo od okupatora. Od tada počinje savremena istorija ovog južnobanatskog naselja.
 

Selo Dolovo je po grupisanosti i rasporedu stambenih , pomoćnih i dr. objekata tipično usoreno naselje centralizovanog tipa , koje je karakteristično za ravničarske predele. Ukupna površina pod stambenim objektima je oko 14,5 km2 . U centralnom delu naselja nalaze se uglavnom sve javne ustanove , društvene i kulturne institucije : pošta , mesna zajednica i kancelarija , banka , dom kulture sa bioskopskom salom , robna kuća , samousluga i drugi trgovački objekti , zanatske radnje , zdravstvena stanica , apoteka i ugostiteljski objekti. U blizini Osnovna škola “Aksentije Maksimović” i tereni za fudbal i rukomet sportskog kluba “Dolovo”. Polazeći ka perifernom delu nalaze se privatne kuće , gusto usorene , uglavnom radjene uličnim i prepoznatljivim stilom sa ukrasnim fasadama , ispred kuća su neizbežne klupe. Jedna od karakteristika ulica u ovakvim naseljima su drvoredi , najcesce duda , lipa i oraha. Na samoj periferiji naselje postaje transferzalnog tipa , jer kuće nastavljaju uz saobraćajnicu , tu se gube poprečne ulice da bi se na oba kraja završavale ekonomskim zgradama i hangarima poljoprivrednog kombinata. Dolovo je po strukturi kompaktno naselje i povezano u celinu , ali zbog svoje prostranosti , nacionalne structure , načina zivota i rada stanovnika može se izdvojiti nekoliko njegovih dolova. U središnjem delu su kuce većinom stare , napravljene u banatskom stilu i to je ono gde je Dolovo oduvek bilo. Tu žive starosedeoci , uglavnom Srbi , čiji su preci i osnovali mesto. Bave se poljoprivrednom proizvodnjom , živeci od zemlje , mada mladi završavaju škole i obavljaju i nepoljoprivredne delatnosti. Nešto severnije , grupisano u nekoliko ulica , uglavnom žive Rumuni , koji po brojnosti zauzimaju drugo mesto u selu i taj deo se zove “Vlaška mala”. Tu se nalazi i Rumunska ortodoksna crkva , kao i neke trgovačke radnje. Kuće su ovde zbijene , usorene , fasade i kapije ukrašene živim bojama rumunskog folklora i potezima romanike. U prošlosti i ovaj deo se paralelno razvijao sa srpskim , jer su zajedno formirali naselje. I ovde je poljoprivreda osnovna delatnost stanovnika. Na samom severnom kraju sela prema putu za Deliblatsku pešcaru jasno se po svom izgledu može izdvojiti jos jedan poseban deo sela u kome žive stanovnici romske nacionalnosti poznatiji kao Ciganska mala. Ovo je najsiromašniji kraj. Kuce su male , odvojene i skromnog izgleda , često bez savremenih pogodnosti – struje i vodovoda , kao i puteva bez čvrste podloge. Tu su i deponije i smeće , utrine i strništa. Stanovnici su uglavnom nezaposleni ili rade kao najamni i sezonski radnici , ili se bave stočarstvom. Ovde je i najintenzivniji odlazak na rad u inostranstvo. Po celoj periferiji sela nalaze se nepravilno razbacani posedi doseljenika koji su posle II svetskog rata na ove prostore došli iz planinskih predela južne Srbije  ( Pirota , Vranja i Leskovca ) ili Bosne. Oni su sa sobom doneli i svoj šumadijsko-pomoravski nacin gradjenja kuce.

Više o Dolovu pogledajte na ovde